Actueel · Wet- & regelgeving
Familiewoning vergunningsvrij: dit veranderen de regels in 2026 en 2027
Een woning op eigen erf voor uw ouders of kind — óók zonder zorgvraag — wordt vergunningsvrij. De Wet versterking regie volkshuisvesting is op 1 juli 2026 ingegaan, maar de landelijke regels voor de vergunningsvrije familiewoning staan in het bijbehorende besluit, dat naar verwachting op 1 januari 2027 in werking treedt. Tot die tijd gelden de huidige regels: een mantelzorgwoning kan bij een zorgvraag vaak al vergunningsvrij, een familiewoning zonder zorgvraag vraagt nog om een vergunning.
In het kort
De mantelzorgverklaring verdwijnt: straks is geen bewijs van een zorgvraag meer nodig om vergunningsvrij een woning voor familie op eigen erf te plaatsen.
De regeling geldt voor eerstegraads familie: ouders, schoonouders, kinderen en stief-, adoptie- en pleegkinderen — samen met hun eigen huishouden.
Geen vergunning, wél een informatieplicht: u meldt de familiewoning vooraf bij de gemeente.
De verruiming geldt naar verwachting vanaf 1 januari 2027, via het Besluit versterking regie volkshuisvesting — niet al per 1 juli 2026, zoals soms wordt beweerd.
Tot die tijd kan het vaak ook al: met een zorgvraag is een mantelzorgwoning nu al vergunningsvrij te plaatsen, en zonder zorgvraag regelen wij de vergunning.
Tijdlijn
Wanneer gaat wat in?
Tot en met 2026
Huidige regels: mantelzorgwoning vaak al vergunningsvrij
Is er een zorgvraag (mantelzorg), dan mag op veel percelen nu al vergunningsvrij een mantelzorgwoning in het achtererfgebied staan. Buiten de bebouwde kom gaat het om een verplaatsbare woning van maximaal 100 m², die na afloop van de mantelzorg niet meer als woning gebruikt mag worden. Gemeenten mogen lokaal afwijkende regels hebben — daarom zoeken wij dit altijd per adres uit. Een woning voor familie zónder zorgvraag heeft nu nog een vergunning nodig.
1 juli 2026
Wet versterking regie volkshuisvesting in werking
De wet is het kader: het Rijk pakt de regie op de woningbouw terug, met onder meer verplichte volkshuisvestingsprogramma’s en snellere procedures voor woningbouwprojecten. De wet zelf maakt de familiewoning nog níét vergunningsvrij — dat gebeurt in het onderliggende besluit.
Verwacht: 1 januari 2027onder voorbehoud
Besluit in werking: familiewoning vergunningsvrij
Het Besluit versterking regie volkshuisvesting wijzigt onder andere het Besluit bouwwerken leefomgeving en regelt de vergunningsvrije mantelzorg- én familiewoning op eigen erf. De inwerkingtredingsdatum van 1 januari 2027 is de verwachting van het Rijk en de VNG; het besluit is nog niet definitief gepubliceerd, dus datum en details kunnen nog wijzigen. Wij houden deze pagina bij.
Let op: nog niet vergunningsvrij per 1 juli 2026
Op verschillende websites staat dat een familiewoning al "vanaf 1 juli 2026" vergunningsvrij is. Dat klopt niet: per 1 juli 2026 is alleen de wét in werking getreden. De VNG bevestigt dat de landelijke regels voor het vergunningsvrij realiseren van mantelzorg- en familiewoningen op 1 juli 2026 nog niet van kracht zijn; het besluit dat dit regelt wordt per 1 januari 2027 verwacht. Wie nu een familiewoning zonder zorgvraag wil plaatsen, heeft dus nog een vergunning nodig — en dat traject verzorgen wij volledig.
De verruiming
Wat verandert er met het nieuwe besluit?
Het Besluit versterking regie volkshuisvesting wijzigt de landelijke bouwregels (het Besluit bouwwerken leefomgeving) op vijf punten die voor u belangrijk zijn.
Mantelzorgverklaring vervalt
Nu moet u bij twijfel kunnen aantonen dat er een zorgvraag is, bijvoorbeeld met een verklaring van huisarts of wijkverpleegkundige. Straks is die verklaring niet meer nodig: ook zonder zorgvraag mag uw familie op het erf wonen.
Familiewoning voor eerstegraads familie
De vergunningsvrije familiewoning is bedoeld voor eerstegraads bloed- en aanverwanten: ouders en schoonouders, kinderen, stief- en adoptiekinderen, en wie een pleegzorgrelatie heeft of had. Het familielid mag er met het eigen huishouden wonen — bijvoorbeeld met partner.
Informeren in plaats van vergunning aanvragen
Er komt een informatieplicht: u vraagt geen vergunning meer aan, maar meldt bij de gemeente dat u een mantelzorg- of familiewoning plaatst. Dat scheelt tijd, kosten en onzekerheid.
Meerdere woningen op één erf
Onder voorwaarden wordt het mogelijk om meer dan één vergunningsvrije woning op hetzelfde erf te realiseren — bijvoorbeeld voor uw ouders én een kind. De grenzen van het achtererfgebied en de maximale oppervlakte blijven daarbij gelden.
Landelijk dezelfde regels
Gemeenten gaan nu nog verschillend om met woningen voor familie zonder zorgvraag. Het besluit brengt één landelijke regeling, zodat overal in Nederland dezelfde uitgangspunten gelden.
Overzicht
Regels nu vs. straks
Zo verhouden de huidige regels voor de mantelzorgwoning zich tot de verwachte regels voor de familiewoning.
| Mantelzorgwoning — regels nu | Familiewoning — verwacht per 1 januari 2027onder voorbehoud van definitieve besluitvorming | |
|---|---|---|
| Voor wie | Iemand die mantelzorg geeft of ontvangt | Eerstegraads familie: (schoon)ouders, kinderen, stief-, adoptie- en pleegkinderen — zorgvraag niet vereist |
| Bewijs van zorgvraag | Ja — bij twijfel bijvoorbeeld een verklaring van huisarts of wijkverpleegkundige | Nee — de mantelzorgverklaring vervalt |
| Vergunning of melding | Vergunningsvrij bij mantelzorg (mits het perceel het toelaat); anders vergunning | Vergunningsvrij met informatieplicht: vooraf melden bij de gemeente |
| Plek op het perceel | Achtererfgebied (het erf achter en deels naast de woning) | Achtererfgebied — dit blijft gelijk |
| Oppervlakte | Afhankelijk van perceelgrootte; buiten de bebouwde kom max. 100 m², verplaatsbaar | Afhankelijk van perceelgrootte; op grote percelen begrensd op 100 m² (nu nog 150 m²) |
| Aantal bewoners | Gekoppeld aan de mantelzorgrelatie | Het familielid met het eigen huishouden; geen vast maximum meer |
| Verhuur aan derden | Niet toegestaan | Niet toegestaan — de woning blijft voor familie |
| Als de bewoning stopt | Gebruik als woning moet stoppen; buiten de bebouwde kom moet de unit weg | Gebruik als zelfstandige woning stopt; verplaatsbare woningen kunnen elders opnieuw dienen |
Wat kan er nú al?
U hoeft niet op 2027 te wachten
De nieuwe regels zijn goed nieuws, maar voor veel situaties is wachten helemaal niet nodig. Dit zijn de drie meest voorkomende routes:
Er is een zorgvraag
Dan kan een mantelzorgwoning in veel gevallen nu al vergunningsvrij geplaatst worden. Wij toetsen uw perceel en gemeente, en u woont vaak al binnen enkele maanden naast elkaar.
Geen zorgvraag, wel haast
Ook zonder zorgvraag kan een familiewoning nu al — met een vergunning. Wij verzorgen de aanvraag van A tot Z, zodat u niet op de nieuwe regels hoeft te wachten.
Voorbereiden op 2027
Wilt u plaatsen zodra het vergunningsvrij kan? Dan is dít het moment om ontwerp, offerte en de check van uw perceel te regelen. Zo staat uw familiewoning er straks als een van de eersten.
Wat blijft er gelden?
Vergunningsvrij betekent niet regelvrij. Ook onder de nieuwe regeling blijven deze punten van toepassing:
- De woning staat in het achtererfgebied — niet vóór de voorgevel van uw huis.
- De maximale oppervlakte hangt af van de grootte van uw perceel; een deel van het erf moet onbebouwd blijven.
- De woning voldoet aan de bouwtechnische eisen van het Besluit bouwwerken leefomgeving (constructie, brandveiligheid, gezondheid, energie). Onze woningen voldoen hier standaard aan.
- U informeert de gemeente voordat u plaatst.
- Aansluitingen op water, riool en elektra regelt u (of regelen wij) netjes via de bestaande aansluiting of een eigen aansluiting.
Veelgemaakte fouten
Deze situaties zorgen in de praktijk het vaakst voor problemen — en zijn precies wat wij vooraf voor u uitzoeken:
- De woning (deels) in het voorerfgebied plannen, bijvoorbeeld naast de woning aan de straatkant.
- Meer bouwen dan het bebouwingsgebied van uw perceel toelaat, zeker als er al een schuur of garage staat.
- Een monument, beschermd stads- of dorpsgezicht of een agrarische bestemming over het hoofd zien — dan gelden afwijkende regels.
- Vergeten dat gemeentelijke regels (het omgevingsplan) aanvullende eisen kunnen stellen, bijvoorbeeld over erfgoed of welstand.
- De woning als reguliere verhuurwoning willen gebruiken — dat mag ook straks niet.
Veelgestelde vragen
Veelgestelde vragen over de nieuwe regels
Wanneer wordt een familiewoning vergunningsvrij?
Naar verwachting per 1 januari 2027. De regeling zit in het Besluit versterking regie volkshuisvesting, dat het Besluit bouwwerken leefomgeving wijzigt. De wet die ermee samenhangt is op 1 juli 2026 in werking getreden, maar die maakt de familiewoning zelf nog niet vergunningsvrij. Omdat het besluit nog niet definitief is gepubliceerd, kan de datum nog schuiven — wij houden deze pagina actueel.
Is een familiewoning nu al vergunningsvrij?
Nee. Tot het besluit in werking treedt, is een woning voor familie zónder zorgvraag alleen mogelijk met een vergunning. Is er wél een zorgvraag, dan kan een mantelzorgwoning in veel gevallen nu al vergunningsvrij geplaatst worden.
Wat is het verschil tussen een mantelzorgwoning en een familiewoning?
Een mantelzorgwoning is bedoeld voor iemand die mantelzorg ontvangt of geeft — er is dus een zorgvraag. Een familiewoning is hetzelfde type woning op eigen erf, maar dan voor eerstegraads familie zónder dat er zorg nodig is. Het gaat in beide gevallen om volwaardige, verplaatsbare woningen in de tuin; alleen de regels over wie er mag wonen verschillen.
Is een mantelzorgverklaring straks nog nodig?
Nee. Onder de nieuwe regeling vervalt de mantelzorgverklaring. Tot die tijd kan de gemeente bij een vergunningsvrije mantelzorgwoning wel om aannemelijk bewijs van de zorgvraag vragen, bijvoorbeeld een verklaring van de huisarts of wijkverpleegkundige.
Wie mogen er in een vergunningsvrije familiewoning wonen?
Eerstegraads bloed- en aanverwanten van de bewoner van het hoofdhuis: ouders en schoonouders, kinderen, stief- en adoptiekinderen, en personen met een (voormalige) pleegzorgrelatie. Het familielid mag er samen met het eigen huishouden wonen, bijvoorbeeld met partner. Verhuur aan anderen is niet toegestaan.
Hoe groot mag een vergunningsvrije familiewoning zijn?
De oppervlakte hangt af van de grootte van uw achtererfgebied: hoe groter het perceel, hoe meer u mag bouwen, waarbij een deel van het erf onbebouwd blijft. Op grote percelen wordt het maximum volgens het ontwerpbesluit 100 m² (nu nog 150 m²). Wij bouwen op maat van klein 20m2 tot groot 100m2
Moet ik de gemeente informeren als ik vergunningsvrij plaats?
Ja. In plaats van een vergunningsplicht komt er een informatieplicht: u meldt vooraf bij de gemeente dat u een mantelzorg- of familiewoning plaatst. Wij bereiden die melding voor u voor.
Mag ik een familiewoning verhuren?
Nee. De vergunningsvrije familiewoning is bedoeld voor uw familie. Verhuur aan derden — bijvoorbeeld als studio of vakantiewoning — is niet toegestaan. De woning blijft juridisch een bijgebouw bij uw huis, geen zelfstandige woning met eigen huisnummer.
Wat gebeurt er als de bewoning stopt?
Dan mag het gebouw niet meer als zelfstandige woning gebruikt worden. Omdat onze woningen volledig verplaatsbaar zijn, kan de woning daarna een nieuwe bestemming krijgen: doorverkopen, verplaatsen naar een ander erf of gebruiken als bijvoorbeeld kantoor- of logeerruimte. Dat maakt de investering ook op lange termijn waardevast.
Kan ik me nu al voorbereiden op de nieuwe regels?
Zeker — en dat is verstandig. Ontwerp, offerte, de check van uw perceel en de voorbereiding van nutsvoorzieningen kunnen allemaal nu al. Wie in 2026 voorbereidt, kan begin 2027 als een van de eersten vergunningsvrij plaatsen. Onze adviseurs plannen dit graag met u in.
Staat uw vraag er niet bij? Bekijk de algemene veelgestelde vragen of neem contact op.
Doe de vergunningcheck
Wat kan er op úw erf?
Beantwoord een paar korte vragen over uw locatie en wensen. U krijgt direct een eerste indicatie — en onze adviseur zoekt exact uit wat er nu al kan en wat er vanaf 2027 verandert. Vrijblijvend.
- Klaar in minder dan 2 minuten
- Direct een eerste indicatie
- Persoonlijk antwoord binnen 2 werkdagen
- 1Locatie
- 2Situatie
- 3Resultaat
Let op: dit is een vrijblijvende indicatie, geen officiële vergunningstoets. De definitieve beoordeling ligt altijd bij uw gemeente. Wij helpen u graag met het uitzoeken en, indien nodig, de aanvraag.
Verantwoording
Bronnen en actualiteit
Deze pagina is gebaseerd op officiële en juridische bronnen. Wij controleren de inhoud bij iedere stap in het wetgevingsproces.
- Rijksoverheid — "Wet Versterking regie volkshuisvesting van kracht vanaf 1 juli"
Officieel nieuwsbericht: de wet per 1 juli 2026 in werking; het onderliggende besluit volgt naar verwachting per 1 januari 2027.
23 juni 2026
- VNG — "Wet Versterking regie volkshuisvesting per 1 juli van kracht"
Bevestigt dat de landelijke regels voor vergunningsvrije mantelzorg- en familiewoningen op 1 juli 2026 nog niet gelden.
juni 2026
- Informatiepunt Leefomgeving (IPLO) — vooruitblik 2026
Over het ontwerpbesluit dat het vergunningsvrij realiseren en gebruiken van mantelzorg- en familiewoningen op het achtererf regelt.
2026
- Volkshuisvesting Nederland — Wet versterking regie volkshuisvesting
Dossierpagina van het ministerie met veelgestelde vragen over vergunningvrij bouwen op eigen erf.
doorlopend bijgewerkt
- Eerste Kamer — dossier 36.512
Parlementaire behandeling van de Wet versterking regie volkshuisvesting.
doorlopend bijgewerkt
- Wetgevingskalender — Besluit versterking regie volkshuisvesting
Actuele stand van het besluit in het wetgevingsproces.
doorlopend bijgewerkt
Updates op deze pagina
- 8 juli 2026 — Pagina gepubliceerd. Wet in werking per 1 juli 2026 verwerkt; besluit verwacht per 1 januari 2027 (bron: Rijksoverheid, VNG).
Deze pagina is met zorg samengesteld op basis van officiële bronnen, maar is geen juridisch advies. Het Besluit versterking regie volkshuisvesting is nog niet definitief; genoemde voorwaarden en data kunnen wijzigen. De definitieve beoordeling van uw situatie ligt altijd bij uw gemeente — wij zoeken dat graag samen met u uit.
Rustig oriënteren, op uw moment
Ontvang onze brochure met voorbeeldindelingen, uitleg over het traject en praktische informatie. Helder en overzichtelijk, zonder verplichtingen.
Liever persoonlijk contact?
Vul uw gegevens in en wij nemen zo spoedig mogelijk contact met u op.